Wort davor: Litterdreier
Litus, Letus
Erklärung:
an die Scholle gebundener Minderfreier verschiedener Abstufung, in den germ. Volksrechten zwischen Freiheit und Unfreiheit in einem "Konglomerat von Zwischenpositionen" (Cl. Schott, Freigelassene
und Minderfreie in den alem. Rechtsquellen, in: ders. (Hg.), Beiträge zum frühalem. Recht (Bühl 1978), 171) stehend, bes. im altsächs. Recht "ein abhängiger kriegerischer Gefolgsmann des edelings" (G.
Landwehr, Die Liten in den altsächs. Rechtsquellen, in: ders. (Hg.), Studien zu den germ. Volksrechten, Gedächtnisschrift für W. Ebel (Frankfurt-Bern 1982) 122), später im allgemeinen Stand der Hörigen aufgehend.
sprachliche Erläuterung:
(mlat.) und Letus (frankolat.) gehören zur idg. Wz. *le-(i)- 'nachlassen' und (mit Wurzelerweiterung) *le(i)d- 'träge, müde sein' und germ. *le-t 'Gelassener' (vgl. IEW. 666 und ausführl. Kralik,LBai. 431-437, L. Bloomfield, Salic Litus, in: Studies in honor of H. Collitz ... (Baltimore 1930) 83-94, Gamillscheg,RomGerm. I2 258 sowie R. Schmidt-Wiegand, Frk. und frankolat. Bez. ..., in: GöttNachr. 1972, Phil.-hist. Klasse, 244-246).
Litus (I)
Erklärung:
in den Vorschriften der Volksrechte spiegelt sich der soziale Status des Liten (Höhe des Wergelds) und die Durchlässigkeit der Grenzen zwischen Unfreiheit, Halbfreiheit
der Liten und Freiheit; die mehr oder minder große Eigenverantwortlichkeit im Gericht und im Verhältnis zum Herrn erlaubt Rückschlüsse auf die Rechtsstellung des Liten.
- Belegtext:
de rapto ingenuorum uel mulierum ... si uero puer regius [fuerit] uel letus [qui] ingenuam feminam traxerit, de uita conponat
Datierung: 507/11
Fundstelle: PLSal.(MGH.) 13 § 7
- Belegtext:
si quis [homo ingenuus] alienum letum, qui apud domino suo in hoste fuerit, extra consilium domini sui ante regem per denarium ingenuum dimiserit et ei fuerit adprobatum, mallobergo
maltho thi atomeo leto hoc est ivm denarios ... culpabilis iudicetur
Datierung: 507/11
Fundstelle: PLSal.(MGH.) 26 § 1
- Datierung: 507/11
Fundstelle: PLSal.(MGH.) 35 § 8 u. 50 § 1
- Belegtext:
de homicidiis a contubernio factis ... de Romanis uero occisis uel letis [et pueris] haec lex [superius conpraehensa ex] medietate soluatur
Datierung: 507/11
Fundstelle: PLSal.(MGH.) 42 § 4
[weitere Angaben: weitere Belege s. Register]
- Belegtext:
si quis alteri articulum policem truncaverit, solvat sol. 6. si prima iunctura truncatus fuerit, solvat sol. 3. si leto contigerit, solvat sol. 4
Datierung: um 600
Fundstelle: LAlam.2 11 § 6
- Belegtext:
letus ... in ecclesia aut in heris generacionis dimissus
Datierung: um 600
Fundstelle: LAlam.2 17 § 3
- Belegtext:
si quis servum suum tributarium aut litum [gloss. mit laz LRib. 277] fecerit, si quis eum interfecerit, 36 solidos culpabilis iudicetur
Datierung: 7. Jh.
Fundstelle: LRib.(Beyerle-Buchner) 65 § 1
- Belegtext:
[Buße, wenn ein Kind nicht rechtzeitig getauft wird:] si de nobile generi fuerit cxx solidos fisco componat, si ingenuus lx, si litus xxx
Datierung: 782/85
Fundstelle: LSax.(Schwerin) 40
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 782/85
Fundstelle: LSax.(Schwerin) 41
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
placuit omnibus Saxonibus, ut ubicumque Franci secundum legem solidos xv solvere debent, ibi nobiliores Saxones solidos xii, ingenui v, liti iiii conponat
Datierung: 797
Fundstelle: LSax.(Schwerin) 46
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
si nobilis litum occiderit, xxvii solid[os] uno denario minus componat domino suo, et propinquis occisi solid[os] ix excepta tertia parte unius denarii ...
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) I § 4
- Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) II §§ 5 u. 8 - 10
- Belegtext:
[thiubda:] litus conditionem suam per omnia similiter faciat, id est sua sexta manu iuret
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) III § 4
- Belegtext:
inter litos vis facta medietate minori compositione solvenda est
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) IX § 16
- Belegtext:
liti vero compositio ... medietate minor est quam liberi hominis
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) S. 78
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
si liber homo spontanea voluntate, vel forte necessitate coactus, nobili seu libero seu etiam lito in personam et in servitutium liti se subdiderit et postea
se hoc fecisse negare voluerit, dicat ille qui eum pro lito habere visus est ...
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) XI § 1
- Belegtext:
si litus semetipsum propria pecunia a domino suo redemerit et unum vel duos vel tres vel quotlibet annos in libertate vixerit ...
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) XI § 2
- Belegtext:
compositio liti librae ii et unciae ix, ex qua due partes ad dominum pertinent, tertia ad propinquos eius
Datierung: um 800
Fundstelle: LFris.(Eckh.) XV § 3
- Datierung: 802
Fundstelle: Cap. I 1 S. 101
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
si quis de lido suo pro aliqua causa in ratione fuerit inventus, super noctes xiv ipsum lidum ad placitum adducat, si senior suus in ipso comitatu est
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LCham.(Eckh.) § 44
- Belegtext:
de raptu: si quis ingenuus cum lidis raptum fecerit, cum uno wadio et una manu emendare studeat
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LCham.(Eckh.) § 45
- Datierung: 802/03
Fundstelle: LCham.(Eckh.) § 5
- Datierung: um 802/03
Fundstelle: LSax.(Schwerin) 27 (Cap. 36)
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
quicumque gladio stricto super alterum cucurrerit et retentus ab alio fuerit, xii solidos conponat vel in manu liti sui vel sua arma iuret
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LSax.(Schwerin) VIII
- Belegtext:
litus occisus cxx solidis conponatur, multa vero vulnerum eius per omnia duodecima parte minor quam nobilis hominis
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LSax.(Schwerin) XVI
- Belegtext:
servus a nobili occisus xxxvi solidis conponatur vel tribus iurantibus negetur; a libero vel lito pleno sacramento negetur
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LSax.(Schwerin) XVII
- Belegtext:
litus si per iussum vel consilium domini sui hominem occiderit, ut puta nobilem, dominus conposicionem persolvat vel faidam portet
Datierung: um 802/03
Fundstelle: LSax.(Schwerin) XVIII
- Belegtext:
homo regius, id est fiscalinus, et aeclesiasticus vel litus interfectus centum solidis conponatur
Datierung: 803
Fundstelle: Cap. I 1 S. 117
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
Litus (II)
Erklärung:
außerhalb der Leges begegnet Litus - mit zunehmender Konzentration im nordwestl. Deutschland - überwiegend in Traditionsurkunden und Immunitätsprivilegien; weitere
Fundstellen s. Waitz,VG. V2 220ff., W. Wittich, Die Grundherrschaft in Norddeutschland (Leipzig 1896) 271ff., und G. Beyreuther, Die frühmittelalterl.
Liten (Diss. phil. Berlin-Ost 1982) passim.
vgl.
aldio,
Freilasse (I),
Lasse,
Latus,
Lita,
Lito,
Litonissa.
- Belegtext:
possessio vel donatio, cum terris, cum domibus, ædificiis, accolabus, mancipiis, litis, sylvis, campis
Datierung: 706
Region/Autor/Textsorte:
Echternach (bestimmt für)
Fundstelle: Pardessus II 273
- Datierung: 722
Fundstelle: Cap. I 2 S. 334
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
cum omnibus rebus ad se pertinentibus vel aspicientibus, id est omnibus terris domibus aedificiis accolabus mancipiis litis libertis et beneficia ingenuorum
Datierung: 774
Fundstelle: MGDiplKarol. 113
- Datierung: 777
Fundstelle: WirtUB. I 18
- Datierung: 779
Region/Autor/Textsorte:
Fulda (bestimmt für)
Fundstelle: MGDiplKarol. 177
- Datierung: 779
Fundstelle: WirtUB. I 24
- Belegtext:
tota terra, quam L. litus meus incolebat
Datierung: 794
S.J. Fockema Andreae, Bijdr. tot de nederlandsche Rechtsgeschiedenis III (Haarlem 1892) 27 (weitere Belege)
- Belegtext:
U. quondam nobilis nunc noster [Kloster Werden] litus est
Datierung: 9. Jh.
Fundstelle: Socin,NB. 646 Anm.
- Datierung: 9. Jh.
Fundstelle: WürtGQ. II 254
- Belegtext:
omnes concessiones quas priorum regum temporibus habuerunt firmiter eidem loco concessimus, ... ut a nullo episcopo de dominicalibus mansis eiusdem monasterii decimae exigantur, neque a comite vel ex
qualibet iudiciaria potestate coloni eorum et liti ad iustitiam faciendam aliquo banno constringantur, sed coram advocatis eiusdem loci iustitiam facere cogantur
Datierung: 913
Region/Autor/Textsorte:
Corvey (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 14
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 929
Fundstelle: MGDipl. I 56
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 937
Fundstelle: MGDipl. I 95
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
si vero aliquis ex libertis voluerit iamundling vel litus fieri aut etiam colonus ad monasteria supradicta cum consensu coheredum suorum, non prohibeatur a qualibet potestate, sed habeat licentiam nostra auctoritate
Datierung: 937
Region/Autor/Textsorte:
Hamburg (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 99
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 947
Region/Autor/Textsorte:
Essen (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 167
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 955
Fundstelle: MGDipl. I 256
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 961
Fundstelle: MGDipl. II 11
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
servi vel lidi vel coloni vel qui dicuntur fiscales vel censuales
Datierung: 965
Region/Autor/Textsorte:
Weißenburg (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 401
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 970
Region/Autor/Textsorte:
Magdeburg (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 529
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 973
Region/Autor/Textsorte:
Magdeburg (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. II 38
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 976
Region/Autor/Textsorte:
Osnabrück (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. II 160
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Belegtext:
inprimis ut idem monasterium cum omnibus ad se pertinentibus plenissimae immunitatis securitate perfruatur neque publicis exactionibus vel quibuscumque modis illorum servi liti
vel liberi a qualibet iudiciaria potestate constringantur
Datierung: Anf. 11. Jh. (Fälschung) auf 931
Region/Autor/Textsorte:
Werden (bestimmt für)
Fundstelle: MGDipl. I 62
Faksimile
- digitalisiert im Rahmen des Projekts dMGH
- Datierung: 1069
Fundstelle: Dobenecker,Reg. I 182
- Belegtext:
excepto quod predictus advocatus ... ter in anno placita sua in domo episcopali cum litis ex advocatie iure ad se pertinentibus habeat
Datierung: 1133
Fundstelle: HHalberstUB. I 137
- Datierung: 1155/65
Fundstelle: Dobenecker,Reg. II 56
- Datierung: 1737
Fundstelle: Zedler XVI 871
Faksimile
- digitalisiert vom Münchener Digitalisierungszentrum (MDZ)
Wort danach: Litz(en)bruder
Dieser Wortartikel stammt aus dem Deutschen Rechtswörterbuch
- online verfügbar mit vielfältigen Recherchemöglichkeiten