Wort davor: Hänschen
Hanse
sprachliche Erläuterung:
got. hansa, ahd. hansa, ags. hos; lat. (h)ansa, hanza, hensa, henza, hancia, ansus; mengl. hans, hauns(se), haunze; frz. hans(se), hans, hance, han; mnd., mnl. hanse, hense, henze, hentze, hencze, anze; hd. auch hans, hannß, hänse; schweiz. haus, heis. Weitere Formen siehe bei hansen, Hansgraf usw. In den Nachbarsprachen entlehnt: finn. kansa (=populus, societas); russisch-karelisch kanz1a (=συναγωγή); estnisch kaas, kaasa (=socius, societas); norwegisch-lappisch gazze (= comitatus, societas); altbulgarisch chasa (= Diebe); serbisch-kirchenslawisch chusari (= Räuber); tschech. chasa (= Gesindel); poln. chaz«ba (= Raub, Diebstahl). - Etymologisch umstritten: Bugge/PBB. 12 (1886) 418 vorgermanisch *ko¤msod- zu ind. samsád- consessus; Osthoff/PBB. 13 (1887) 435ff. zu lateinisch *consa Korporation, wozu auch consul; Helm/PBB. 29 (1903) 194ff.: zu lateinisch censere; Meißner/Festschr. dem hans. GeschV. dargebracht, Göttingen 1900 S. 61ff. zu gotisch hunsl.
- Region/Autor/Textsorte:
Meißner, Hansa
Festschrift dem Hansischen Geschichtsverein ... dargebracht (Göttingen 1900) 61ff.
- Fundstelle: Berneker,SlavEWB. I 385
- Fundstelle: Franck,EtymWB.2 I 400
- Fundstelle: Franck,EtymWB.2 231
- Fundstelle: FschrDernburg (1900) 145ff.
- Fundstelle: Gross,GildMerchant I 192ff.
- Region/Autor/Textsorte:
Kunze, Hanse und Hansgrafen in Groningen
Fundstelle: HansGBl. 1894 S. 129ff.
- Region/Autor/Textsorte:
Jacobsohn
Fundstelle: HansGBl. 1919 S. 71ff.
- Fundstelle: Kluge18 288
- Fundstelle: MnlWB. III 85f.
- Region/Autor/Textsorte:
Helm, Hansa
Fundstelle: PBB. 29 (1904) 194ff.
- Region/Autor/Textsorte:
J. Trier, Zaun und Mannring
Fundstelle: PBB. 66 (1942) 234f.
- Fundstelle: Schröder-Künßberg7 704
- Region/Autor/Textsorte:
Lößl, Regensburger Hansgrafenamt
Fundstelle: VerhOPfalz 49 (1897) 1ff.
- Region/Autor/Textsorte:
Kauffmann, Hansa
Fundstelle: ZDPhil. 38 (1906) 238ff.
- Fundstelle: ZRG.2 Germ. 44 (1924) 291f.
- Fundstelle: ZRG.2 Germ. 63 (1943) 72
Hanse (I)
Erklärung:
Schar.
- Belegtext:
his cwên mid him ... mægða hôse
Datierung: vor 750?
Fundstelle: Beowulf 925
- Belegtext:
thie kenphon ... gisamanoten zi imo alla thia hansa
Datierung: um 830
Fundstelle: Tatian 200
[weitere Angaben: Matth. 27, 27: milites ... congregauerunt universam cohortem]
- Belegtext:
iþ gadrauhteis ... gahaitan alla hansa [ὅλην τὴν σπεῖραν]
Fundstelle: Ulfilas Mark. 15, 16
Hanse (II)
Hanse (II 1)
Erklärung:
Recht, Außenhandel zu treiben.
Hanse (II 2)
Erklärung:
Abgabe dafür.
- Belegtext:
quisquis eorum [der Bürger] ad terram imperatoris pro negotiatione sua perexerit, a nemine meorum hansam persolvere cogatur
Datierung: 1127
A. Giry, Histoire de la ville de Saint-Omer et de ses institutions (Paris 1877) 372
- Belegtext:
ab omni telonio ac hansa quam vocant, fecit liberos
Datierung: 1164
Fundstelle: DuCange IV 164
- Belegtext:
precipio ut consuetudini quam negociatores mei hansam vocant, non subjaceant, et ubicumque burgenses meos invenerint, ab eis hansam non exigant
Datierung: 1168
Region/Autor/Textsorte:
Nieuport
Fundstelle: CoutNieuport 151
- Belegtext:
consuetudini, quam negociatores mei hansam vocant, nusquam subjaceant
Datierung: 1180
Fundstelle: CoutDamme 169
- Belegtext:
hansam eciam, que ad nos respectum habuit, arbitrio civium permisimus
Datierung: 1181
Fundstelle: BremUB. I 66
- Datierung: 1183
Region/Autor/Textsorte:
Biervliet
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. II 2 S. 209
- Belegtext:
ut cum mercibus suis libere eant et redeant per totum ducatum Saxonie absque hansa et absque theloneo
Datierung: 1188
Fundstelle: LübUB. I nr. 7
- Belegtext:
quicunque duas uncias Hollandie vel amplius valens de foro ad forum attulit, ex parte orientali de Mase vel ex parte occidentali de Zwene comitate Flandrie excepta, debet hanse denarium
Datierung: 1271
Fundstelle: HansUB. I 245
- Belegtext:
si quis burgensis non confrater dicte gulde tamquam mercator ultra Mosam perrexerit, persolvat hansam, videlicet 6 solidos et 4 denarios colonienses; si vero fuerit de officio
fullonum aut textorum aut ceteri fallacis officii, solvat dupliciter hansam antedictam; ... dicta hansa, que specialiter spectat ad dictam guldam, nos desuper habebimus medietatem et dicta gulda reliquam medietatem
Datierung: 1276
Region/Autor/Textsorte:
Mecheln
Fundstelle: Wauters,LibCom. Preuves 235
- Belegtext:
zowie die lakene voeren doet over Mase, ... zal ghelden die hanze ter gulde boef
Datierung: 1308
Region/Autor/Textsorte:
Antwerpen
Fundstelle: HansUB. III 423
Hanse (III)
Erklärung:
Hanse in England und Schottland.
- Belegtext:
W. de N. quietus de introitu et de hansis; R. le P. quietus de introitu et de ansis; J. de K. quietus de introitu et de hans
Datierung: 1197
Region/Autor/Textsorte:
Leicester
Fundstelle: Gross,GildMerchant II 137
- Belegtext:
concessimus ... eis hansam et gildam mercatoriam
Datierung: 1199
Region/Autor/Textsorte:
Dunwich
Fundstelle: Murray V 77
- Belegtext:
liberum ansum suum tenendum ubi voluerint et quando voluerint
Datierung: 12. Jh.
Region/Autor/Textsorte:
Aberdeen
Fundstelle: HansGBl. 1909 S. 93
- Belegtext:
sciatis nos concessisse civibus nostris de Eboraco omnes libertates et leges et consuetudines suas et nominatim gildam suam mercariam et hansas suas in Anglia et Normannia
Datierung: 1200
Region/Autor/Textsorte:
York
Fundstelle: Gross,GildMerchant II 279
- Belegtext:
quod burgenses ... habeant geldam mercatoriam cum hansa et aliis libertatibus et liberis consuetudinibus ad gildam illam pertinentibus
Datierung: 1229
Region/Autor/Textsorte:
Drogheda
Fundstelle: Gross,GildMerchant II 58
- Belegtext:
concedimus [der englische König den hamburgischen Kaufleuten], quod ipsi habeant hansam suam per se ipsos per totum regnum nostrum
Datierung: 1266
Fundstelle: HansUB. I 219
- Belegtext:
[englischer König den Lübeckern] habeant hansam suam reddendo inde quinque solidos eodem modo, quo burgenses et mercatores Colonie hansam suam habent
Datierung: 1267
Fundstelle: HansUB. I 220
- Belegtext:
T.B. ponit se super forwrdmannos, quod non tenetur aliquid super gildam quam tenet, pro qua interrogatus fuit soluere suum hans
Datierung: 1279
Region/Autor/Textsorte:
Andover
Fundstelle: Gross,GildMerchant II 292
- Belegtext:
quod non sunt del hauns de Amyas, Corbie et Nele
Datierung: 1297
Fundstelle: Murray V 77
- Belegtext:
predicti burgenses gildam habeant mercandizandi cum hamso et cum assisa panis ... et cum omnibus libertatibus ad dictam gildam spectantibus
Datierung: 13. Jh.
Region/Autor/Textsorte:
Welshpool
Fundstelle: Gross,GildMerchant II 389
- Belegtext:
omnes illi, qui hansam suam lucari voluerunt, debent habere hansam Londoniensem
Datierung: 13. Jh.
Region/Autor/Textsorte:
London
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. I 81
- Belegtext:
aldermannus ceterique fratres de hansa Alemannie in Anglia
Datierung: 1302
Fundstelle: HansUB. II 20
- Belegtext:
quod Alemanni de hansa, mercatores Alemanniae, sint quieti de ij solidis, ingrediendo ... ad portam de Bisshopesgate
Datierung: 1305
Fundstelle: Murray V 77
- Belegtext:
ceaux qui sount a Loundres de la affinite et de la haunsse de Alemaigne, sount les alliez de ceaux de Hamburgh
Datierung: 1309
Fundstelle: HansUB. II 60
- Belegtext:
liceat omnibus mercatoribus dicte hanse absque calumpnia alicujus nostrum habere hospicia sua
Datierung: 1310
Region/Autor/Textsorte:
Lynn
Fundstelle: LübUB. II 228
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
Teutonici de hansa Teutonicorum in civitate predicta
Datierung: 1314
Region/Autor/Textsorte:
London
Fundstelle: HansGQ. VI 46
- Belegtext:
les marchantz de Colonye du hans dAlemayne
Datierung: 1315
Region/Autor/Textsorte:
London
Fundstelle: HansUB. II 98
- Belegtext:
marchauntz dAlemaigne que sont de hans des marchauntz de mesme la terre en Loundres
Datierung: 1316
Fundstelle: HansUB. II nr. 292
- Belegtext:
quod predictus H. non est de hansa predicta nec libertatibus in cartis ... uti non debet
Datierung: 1318
Fundstelle: HansGQ. VI 53
- Belegtext:
quia sint de quadam hansa Londoniarum
Datierung: 1318
Fundstelle: HansGQ. VI 110
- Belegtext:
tempore turbacionis Alemanni de hansa, qui pro tempore fuerint, habeant custodiam dicte porte [Bishopgate]
Datierung: 1318
Region/Autor/Textsorte:
London
Fundstelle: HansUB. II 132
- Belegtext:
concives de hansa domus mercatorum Alemanniae ibidem [London] ... et reliquis civitatibus Alemanniae in dicta hansa existentibus
Datierung: 1320
Fundstelle: DortmUB. I 266
- Belegtext:
pro mercatoribus de la haunze [deutsche Kaufleute in London]
Datierung: 1346
Fundstelle: HansUB. III 71
- Belegtext:
concedendo dictis Anglicis, quod ipsi ibidem gauderent ... priuilegiis et prerogatiuis, quibus gaudebant ipsi de hansa
Datierung: 1432
Region/Autor/Textsorte:
Stapelprivileg der Engländer in Bergen
Fundstelle: NGL.2 I 128
- Fundstelle: HansGBl. 1911 S. 299
Hanse (III Spiegelstrich 1)
Hanse (IV)
Hanse (IV 1)
Erklärung:
Mitgliedsrecht in der Hanse.
- Belegtext:
quod si quis fecerit, ipse similiter erit hansa sua privatus
Datierung: 1233
Region/Autor/Textsorte:
Utrecht
Fundstelle: HansUB. I 86
- Belegtext:
jus sibi, quod ... hansa dicitur, sine contradictione qualibet acquirere tenebitur
Datierung: 1324
Region/Autor/Textsorte:
Kölner Englandfahrer
Fundstelle: HansGBl. 1912 S. 492
- Belegtext:
habent jus, quod hanse dicitur, de quo nobis solvant annuariam pensionem
Datierung: 1327
Fundstelle: Richter,Paderb. I Anh. 35
- Belegtext:
alle die ghene, die der hanze genyeten
Datierung: um 1415?
Fundstelle: NijmegenStR. 48
Faksimile
- Belegtext:
ok en schal nymand in twen steden borgher wesen, by vorlust der henzee
Datierung: 1417
Fundstelle: HanseRez. VI 384
- Belegtext:
alle ... de ziik myt vorsate ut der hense gheven
Datierung: 1447
Fundstelle: NGL.2 I 701
- Belegtext:
de gesellen van den straten, de synt in der hense gebaren so wol, alse wy syn
Datierung: 1512
Fundstelle: NGL.2 I 252
Hanse (IV 2)
Erklärung:
Versammlung.
Hanse (IV 2 Spiegelstrich 1)
Erklärung:
Ort, wo sich die Kaufleute zur Wahl von Beamten versammeln.
- Belegtext:
hanse
Region/Autor/Textsorte:
Rouen
Fundstelle: Godefroy IV 414
Hanse (V)
Erklärung:
bestimmte Einzelverbände, insbesondere in Flandern.
- Belegtext:
sciendum ... quod illi de Gandavo neminem debent trahere ad hansam suam quam illos, qui manent infra quatuor portas de Gandavo, et eos, qui pertinent ad castrum comitis
Datierung: 1199
Region/Autor/Textsorte:
Dendermonde
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. II 1 S. 28f.
- Belegtext:
omnes aliae villae, quae ad hansam nostram pertinent, in quibus singulis septimanis forum conventuale tenetur
Datierung: Ende 12. Jh.
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. I Urk. nr. 39
- Belegtext:
notum sit omnibus ... quod secundum quod ratio videtur illis d'Yppra, hansa Flandrensis, Brugensis scilicet et illorum qui ad hansam illam pertinent, stare debet hoc modo
Datierung: Ende 12. Jh.
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. I Urk. nr. 39
- Belegtext:
quod homines nostri de Medonta habent ab antiquo omnes hansas Medontae, tam de villa, quam de aqua, suas proprias pro servitio quod nobis faciunt
Datierung: 1201
Region/Autor/Textsorte:
Paris
Fundstelle: DuCange IV 164
- Belegtext:
nisi in fraternitate et ansa sint oppidanorum ad Durdreth
Datierung: 1201
Fundstelle: Gross,GildMerchant I 293
- Belegtext:
que li anchisour de Saint Omer ont establi, pour le franchise et pour le honeur des marcheans, une confrarie ke on apele hanse
Datierung: 1244
A. Giry, Histoire de la ville de Saint-Omer et de ses institutions (Paris 1877) 413
- Belegtext:
or sacies signeurs ki estes compaignon de la hanse, ke nus solions avoir par droit tout le proufit de la hanse c'on gaagna a Bruges
Datierung: Mitte 13. Jh.
Fundstelle: Warnkönig,FlRG. I Anh. 1, 85
- Belegtext:
les bourgois des dis et sept villes, tant de Flandre comme de Brabant, de Champaigne et de autres frequentans les foires acostumées du royaume de Franche, ait de grant anchiienneté et de tel temps qu'il
n'est memore du contraire un acord uzé et maintenu que on appelle le hansse, liquelz ... doit iestre teulz, que se aucuns bourgois des ville[s], qui sont de ledite hansse, clamoit
ou faisoit arresteir en le ville dont il fust bourgois le corps ou les biens de un des bourgois de aucune des villes, qui fuissent de le hansse
Datierung: 1343
Region/Autor/Textsorte:
Lille
Fundstelle: Fagniez,Doc. II 85
- Belegtext:
te ... onderhoudene de vriendsceipen ende hanzen, die van ouden tijden ghezijn hebben tusschen den goeden lieden van den wetten ende andere van den lande van den Vrijen ende van Veurneambocht
Datierung: 1429
Fundstelle: CoutFrancBruges II 226
- Belegtext:
de stadt van Nieuport heeft hanse ende societeijt met de casselrije van Veurne
Datierung: 1616
Fundstelle: CoutNieuport 106
- Belegtext:
alle vremde ofte foraine ende niet wesende van de hanse mette voorseijde stede ende casselrije betalen insghelijcq ijssuwe
Datierung: 1617
Fundstelle: CoutEecloo 5 § 23
- Belegtext:
het versouk van het magistraet van Rijssel nopende het aengaen van een contract van hanse tusschen de twee steden van Rijssel ende Brugghe
Datierung: 1753
Fundstelle: CoutBruges II 758
Hanse (VI)
Erklärung:
Städtehanse.
- Belegtext:
schal hir kein fremd kremer ... feil hebben, sunder he schall in der hense wanhafftig sin
Datierung: 1330
Fundstelle: Fock,RügPommG. III 250
- Belegtext:
quia ... Hamburgenses nolunt civitates iurare sequela ... utrum ipsi H. debeant fore extra hensam sive communitatem mercatorum
Datierung: 1368
Fundstelle: MecklUB. XVI nr. 9748
- Belegtext:
civitates de henza
Datierung: 1372
Fundstelle: NGL.2 I 624
- Belegtext:
ok so ne schal disse bref des menen kopmannes ordinancien eder rechte, de in der henze sint, nerghen an to hindere komen
Datierung: 1376
Fundstelle: BremUB. III 451
Faksimile
- digitalisiert von der Staats- und Universitätsbibliothek Bremen
- Belegtext:
dat nemant bruken schal der privilegie ... des copmans in der henze, he en sy borger in ener stad in der henze
Datierung: 1399
Fundstelle: HanseRez. I 4 nr. 541
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
schipher, de jn der hense is
Datierung: 1404
Fundstelle: Danzig(Hirsch) 78
Faksimile
- Belegtext:
recepimus per dominum M. ... 56 (pfund) 8 ß de 11 (pfund) 15 ß grossorum ex parte civitatum, que fuerunt extra hansa et denuo recepte fuerunt
Datierung: 1407
Fundstelle: HambKämmRechn. II 9
- Belegtext:
dat nymant in der henze wesende mit jemende buten der henze copslagen en schal anders, denne mit redeme umme rede
Datierung: 1422
Fundstelle: HanseRez. I 7 nr. 487
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
wan men dachvaert to Lubeke edder anderswar van der hentze wegen besenden scal
Datierung: 1436
Fundstelle: GardelegenUrk. 170
- Belegtext:
dat se ... in nyner stad van der henze scholen leydes geneten
Datierung: 1443
Fundstelle: Hach,LübR. 552
Faksimile
- Belegtext:
de in de henze behoren, de mogen winterlage to Bergen holden
Datierung: 1447
Fundstelle: NGL.2 I 291
- Belegtext:
registrum der coufflude zo der hanse van allen gaffeln [230 Namen]
Datierung: 1470
Region/Autor/Textsorte:
Köln
Fundstelle: HansUB. X 497
- Belegtext:
civitates de hensa
Datierung: 1506
Fundstelle: CJPol. I 3 8
- Belegtext:
banckerotte ontburgert sullen sijn ... ende nergent onser statt rechten ... en sullen genyeten noch die gerechticheid der anssen
Datierung: 1554
Fundstelle: NijmegenStR. 258
Faksimile
- Belegtext:
doctor S., der hanse sindicus
Datierung: 1581
Fundstelle: BuchWeinsberg III 115
- Belegtext:
die stat Lubeck als die ausschreibende der hensee
Datierung: 1582
Fundstelle: MittStArchKöln 18 (1889) 49
Hanse (VII)
Erklärung:
Deutsche Hanse Recht der deutschen Kaufleute; Gesamtheit der Freiheiten der Deutschen im Auslande.
vgl.
deutsch (III 1 b).
- Belegtext:
[civitates maritime orientales ... Lybek, Hamborgk, Wismaria, Rozstok, Stralesund et Gripisvald] ... civitatibus et earum incolis necnon universis mercatoribus de hansa Theutonicorum
Datierung: 1343
Fundstelle: HansUB. III 7
- Belegtext:
mercatores in Theutonicorum hensa
Datierung: 1343
Fundstelle: HansUB. III 10
- Belegtext:
nen copman, de to der Duschen henze behort
Datierung: 1350
Region/Autor/Textsorte:
Brügge
Fundstelle: HansUB. III 78
- Belegtext:
mercatores de hansa Theotunicorum ... de ghemeene kopman van der Dudeschen henze
Datierung: 1350
Region/Autor/Textsorte:
Bergen
Fundstelle: HansUB. III 82
- Belegtext:
wer ok jenich stad van der Dudeschen henze, de sich mit vrevele ute desseme ghesette wolde werpen, de stad schal ewichliken ute der Dudeschen hense blyven und des Dudeschen rechtes ewichliken entberen
Datierung: 1358
Fundstelle: HanseRez. I 137
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
ghemeene coeplude van Almenien der Duutscher anze toebehorende
Datierung: 1358
Fundstelle: HansUB. III 174
- Belegtext:
wente die van Colne unde gy sint unsse oldesten twe erczehovetstede in der Dutsschen henczen
Datierung: 1360
Fundstelle: BremGQ.(L.) 119
Faksimile
- Belegtext:
iezliche stat, dy in des kowfmannes hense ist
Datierung: 1360
Region/Autor/Textsorte:
Thorn
Fundstelle: HansUB. III 288
- Belegtext:
civitatibus ac mercatoribus hanse Teuthonicorum et eorum nunciis per quosunque regnorum et dominiorum nostrorum terminos in Flandria, Swecia, Norwegia aut alias
Datierung: 1361
Fundstelle: HansUB. IV 13
- Belegtext:
den steden by der see unde allen heren unde allen steden, de in der Dudeschen hense syn, stede unde lude
Datierung: 1364
Region/Autor/Textsorte:
Dänemark
Fundstelle: HanseRez. I 392
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
de mit en in ereme rechte sin, de de Dudesche hense geheten is
Datierung: 1365
Region/Autor/Textsorte:
Nykjöbing
Fundstelle: HansUB. IV 64
- Belegtext:
nullus debet adire seu visitare Nougardiam, nisi fuerit in jure aut hansa Theutonicorum comprehensus
Datierung: 1366
Fundstelle: HanseRez. I 332
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
in earum justicia, que hanza Theutonica proprie dicitur
Datierung: 1366
Region/Autor/Textsorte:
Apenrade
Fundstelle: HansUB. IV 67
- Belegtext:
eynen cleric, die eyne grote cedel uytghescreven hadde van der henzen recht
Datierung: 1367
Fundstelle: HanseRez. III 284
- Belegtext:
den heren can den ghemenen steden bi der zee van der Dutscher hanze
Datierung: 1372
Region/Autor/Textsorte:
Brügge
Fundstelle: LübUB. IV 171
- Belegtext:
illi ... qui sunt de liga, que henze vocatur
Datierung: 1381
Fundstelle: MecklUB. X nr. 7143
- Belegtext:
dey copman van den ghemeynen haventuns [= haven-towns] van Engelant van der henze van Alemanien
Datierung: 1383
Region/Autor/Textsorte:
London
Fundstelle: NGL.2 I 634
- Belegtext:
van der Duyschen hansa
Datierung: 1397
Fundstelle: HansUB. V 141
- Belegtext:
wy alderlude des ghemeynen koepmans van der Duetschen hanze
Datierung: 1412
Region/Autor/Textsorte:
Brügge
W. Stieda, Hansisch-Venetianische Handelsbeziehungen im 15. Jh. (Rostock 1894) 144
- Belegtext:
dat de coepman der Dutschen henze zyn leger und vryheid in Norwegen hebben schal to Nortbergen
Datierung: 1416
Fundstelle: NGL.2 I 661
- Belegtext:
att wij ... haffue stadfæst them tyskom kaupmonnom aff henszen the gamble oc rette privilegier
Datierung: 1445
Fundstelle: NGL.2 I 279
- Belegtext:
der dutschen hense kopmanne
Datierung: 1471
Fundstelle: OberhLüb. 138
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
kopgesellen der dutzschen hanze
Datierung: 1487
Fundstelle: OberhLüb. 268
Faksimile
- in Google Books
- Belegtext:
nachdem die stadt Reuell der Deutschen anze verwandt und eingeleibet
Datierung: 1561
Fundstelle: RevalStR. II 159
Faksimile
- digitalisiert vom Münchener Digitalisierungszentrum (MDZ)
- Belegtext:
verbond von der hanze
Fundstelle: HanseRez. III 282
- Region/Autor/Textsorte:
Stein
Fundstelle: HansGBl. 1912 S. 506ff.
Hanse (VII Spiegelstrich 1)
Erklärung:
gemeine Hanse.
- Belegtext:
den steden, den man plecht tor dachvart der gemenen hense to vorscryvende
Datierung: 1441
Fundstelle: HanseRez. II 2 nr. 439
Hanse (VIII)
Erklärung:
in Regensburg und Österreich Amt des Hansgrafen, Beisitzer im Hansgrafenamt, Hansegericht.
- Belegtext:
swenne man den hansgraven nimt, so soll er des sin triw geben, daz er der hanse pfleg mit guten triwen
Datierung: 1281
Fundstelle: RegensbUB. I 66
- Belegtext:
wir, der hansgraf und auch der rat in der hans ... wol mit 60 piderer mannen unserer pürger habn ... gepoten ... pei 10 (pfund) wandels in die hans
Datierung: 1299
Fundstelle: RegensbUB. I 98
- Belegtext:
unser ... purger und chaufläut von der hans
Datierung: 1317
Fundstelle: RegensbUB. I 192
- Belegtext:
[Schulden] von der hans wegen
Datierung: 1321
Fundstelle: RegensbUB. I 241
- Belegtext:
dem hansgrafen und baiden räten auf dem haus und in der hanse
Datierung: 1330
Fundstelle: RegensbUB. I 329
- Belegtext:
das R. ... von allen unsern räten sein schol, ez sei auf dem haus oder in der hans
Datierung: 1331
Fundstelle: RegensbUB. I 348
- Belegtext:
was die underkeufl in der hans miteinander redent, ... das sol furbaser nicht gemelt werden: wer das uberfür, der sol ... aus der hans sein
Datierung: 1348
Fundstelle: Tomaschek,Wien I nr. 40
- Datierung: 1425
Region/Autor/Textsorte:
Regensburg
Fundstelle: GeöArch. I 2 S. 220
- Belegtext:
damit die hanns bei recht gehalten werde
Datierung: 1453
Region/Autor/Textsorte:
Wien
Fundstelle: Gengler,StRA. 469
- Belegtext:
hendl, so aus den hendlen, die in ein hans gehören, geflossen
Datierung: 1514
Region/Autor/Textsorte:
Regensburg
Fundstelle: VerhOPfalz 49 (1897) 116
- Belegtext:
sie [Handwerker] habent, wie von alters herkommen, 1 oder 2 herren aus e[iner] e[hrbaren] hannß zu beisitzern
Datierung: 1635
Fundstelle: VerhOPfalz 49 (1897) 94
- Belegtext:
so gehört daz in die hanns: waz daz wazzer antrifft und di achs von verdienten lon und von gesellschaft wegen und von chaufmanschaft wegen und wes man sich zeuht an di geswornen
underchäwffel und umb unrecht gewag, um unrechts zaichen und mas und umb eich
Fundstelle: RegensbStat. 40
Faksimile
- digitalisiert vom Münchener Digitalisierungszentrum (MDZ)
Hanse (VIII Spiegelstrich 1)
Erklärung:
wohl in Anlehnung an "Hansgraf" und "Rat" wird vereinzelt hans = Hansgericht männlich gebraucht.
- Belegtext:
was ein erbarer hannß umb gemeinen nutzens willen mit vorwizzen eines erbarn raths für gesaz ... macht
Datierung: 16. Jh.
Region/Autor/Textsorte:
RegensbHansgerichtsordn.
Fundstelle: VerhOPfalz 49 (1897) 145
Hanse (IX)
Erklärung:
Gilde, Zunft.
- Belegtext:
jus ... mercatorum societati, que vulgariter hanse dicitur, damus ... scilicet ut quicunque de novo societatem eorum intrare voluerit, is dabit ... societati 15 solidos
Datierung: 1309
Region/Autor/Textsorte:
Brakel
Fundstelle: ArchWestf. 5 (1832) 157
- Belegtext:
si quis civium hanzam pistorum adintraverit seu intrare voluerit, 18 ß ... pistoribus ministrabit
Datierung: 1315
Region/Autor/Textsorte:
Brakel
Fundstelle: ArchWestf. 5 (1832) 158
- Belegtext:
de der hantwerken hanze winnet
Datierung: 1345
Fundstelle: DriburgPriv. 362
- Belegtext:
wir E. ... lenet [belehnen] ... die koplude mestere ... to truwer hand der koplude to G., de hanse yn der sulven stad to G.
Datierung: 1354
Fundstelle: GöttingenUB. I 178
- Belegtext:
[Bischof und Kapitel zu Paderborn versetzen der Stadt Brakel] unse twe deile der wertliken gerichte to B. unde unser recht, wo dat den namen eghet der hanse eder ghilde darsulues
Datierung: 1379
Fundstelle: ArchWestf. 5 (1832) 173
- Belegtext:
maistres et pescheurs hansez de notre ville de Mente
Datierung: 1484
Littré, Dict. de la langue française I 2 [Auflage?] 1978
- Belegtext:
wenn einer ... ein unterschneyder wird und von den alten aus der reige genamen wirdt, ... muß ein silbern schildt zur verehrung an der brüderschaft hänse geben
Datierung: 1581
Fundstelle: HambZftRolle 207
Faksimile
- Belegtext:
in Saargemünd Anfang 17. Jh. vierzehn hans [Zünfte], denen 32 corporations [Innungen]
angeschlossen waren: 1o le han de bouchers, 2o le han de boulangers usw.
Datierung: 1601
Fundstelle: Kirch,WelferdingenUrk. 129
- Belegtext:
diejenigen, so mit iren waren zuvorn niemals zu marckte gewesen, müssen die hense gewinnen
Datierung: 1653
Fundstelle: MünsterGew. 289
Hanse (IX Spiegelstrich 1)
- Belegtext:
schulte H. habebit 8 panes, 4 albos, 4 mensuras vini, wovon der schulte seinem herrn präsentiert, welche der schulte für eine willkumst oder hense austrinket
Fundstelle: CTradWestf. II 130
Hanse (IX Spiegelstrich 2)
Erklärung:
hänse Probetrunk im Handwerk.
Hanse (IX Spiegelstrich 3)
Erklärung:
Gelage.
Hanse (IX Spiegelstrich 4)
Erklärung:
Gildepokal.
vgl.
Hansebecher,
Hänseschale.
Hanse (IX Spiegelstrich 5)
Erklärung:
Einstandsgeld.
vgl.
Hanse (II 2),
Hanse (III).
Hanse (X)
Erklärung:
Handelsbeteiligung.
- Belegtext:
welk man jeniger borgers gelt in der hense und wedderlecginge hefft, wan de van eme scheden wille ..., so scal de komen, dar de here wonet, dar he de wedderlecginge van genomen hefft
Datierung: 1417
Fundstelle: Bergenfahrer p. 105 Anm.
Hanse (XI)
Erklärung:
Maß.
- Datierung: 1498
Region/Autor/Textsorte:
Abbeville
Fundstelle: Godefroy IV 414
Wort danach: Hansbau
Dieser Wortartikel stammt aus dem Deutschen Rechtswörterbuch
- online verfügbar mit vielfältigen Recherchemöglichkeiten